Arama


Üye Girişi

Ölçüler

Hece Ölçüsü

Hece vezni yazılı edebiyata geçmeden önce sözlü ürünlerde de mevcut idi. Hece vezni mısralardaki hece sayılarının birbirine eşit olması esasına dayanmaktadır. Üçlü, dörtlü, beşli, altılı, yedili, sekizli, dokuzlu, onlu hece vezninden yirmili hece veznine kadar çok değişik ölçüleri vardır. Hece vezni ile yazılmış şiirlerde bir de durak vardır. Durak şiir okunurken nefes alınan yerdir. Şiirde hece eşitliğinin yanı sıra duraklara da dikkat edilir.

Hece vezninin en çok kullanılanları yedili, sekizli, on birli ve on dörtlü olanlarıdır. Bunlardan yedili hece vezni 4 + 3 ; sekizli hece vezni 4 + 4 ; onlu hece vezni 5 + 5 ; on birli hece vezni 6 + 5, 4 + 4 + 3 veya 3 + 3 + 3 + 2 ; on ikili hece vezni 6 + 6 veya 7 + 5 ; on üçlü hece vezni 4 + 4 + 5 şeklinde kullanılır.

İslâmiyet’ten önceki Türk şiirine ait sagu, koşuk gibi şiirlerde kullanılan bu ölçü Türkler müslüman olduktan sonra yerini tamamen aruz ölçüsüne bırakmamış; halk şairlerimiz tarafından kullanılmaya devam edilmiştir. Tanzimat şairleri hece ölçüsünü denemişler ama başarılı ürünler ortaya koyamamışlardır. Millî Edebiyatçılar hece ölçüsünü savunmuş ve bu tarzda başarılı eserler vermişlerdir. Hatta bir grup şair bir araya gelerek öncelikle bu ölçüyü yaşatma amacıyla Beş Hececiler diye bir topluluk meydana getirmişlerdir. Bunların dışında pek çok şair heceyle şiirler yazmışlardır. 1940’lı yıllarda her türlü ölçüye karşı çıkan Garipçiler’e rağmen varlığını devam ettirmekte, halk şairleri dışında birçok şair tarafından da kullanılmaktadır.

Aruz Ölçüsü

    1. Aruz ölçüsünde heceler açık (kısa), kapalı (uzun) ve medli hece olmak üzere üçe ayrılır.

 

    1. Başlıca tef‘ileler şunlardır:
      • Fa‘ (-)
      • Fe ul (. -)
      • Fa‘ lün (- -)
      • Fe i lün (. . -)
      • Fâ i lün (- . -)
      • Fe û lün (. - -)
      • Mef û lü (- - .)
      • Fe i lâ tün (. . - -)
      • Fâ i lâ tün (- . - -)
      • Fâ i lâ tü (- . - .)
      • Me fâ i lün (. - . -)
      • Me fâ î lün (. - - -)
      • Me fâ î lü (. - - .)
      • Müf te i lün (- . . -)
      • Müs tef i lün (- - . -)
      • Mü te fâ i lün (. . - . -)
      • ...
      Burada tef‘ilelerle parantez içindeki hecelerinin değerlerinin aynı olduğuna dikkat ediniz.

 

    1. Aruz vezninde tef‘ileler heceleri bölebilir. Hece ölçüsündeki gibi okuyuşta tef‘ilelerde durgu yapılmaz.

 

    1. Aruz vezninde hecelerin kısalığı ve uzunluğu esas olduğu için bazı Türkçe kelimeler kısa olduğu halde vezin gereği uzun okunur; buna imale denir. İmale kısa heceyi uzun yapar. Arapça ve Farsça kelimelerdeki bazı uzun seslerin vezin gereği kısa okunmasına da zihaf denir. Zihaf ise imalenin tersine uzun heceyi kısa yapmayı sağlar. Hece ölçüsünde böyle bir mesele yoktur. Türk edebiyatında imale çok sayıda bulunmakla beraber zihaf kusuru hoş karşılanmadığı için çok az yapılmıştır.

 

    1. Farsça tamlama eki olan “-i” ile “ve” anlamındaki “ü, vü” bağlacı vezin gereği uzun da kısa da olabilir.

 

    1. Medli heceler hafif bir “i, ı” sesi varmış gibi okunur. Bahâr kelimesi bahâr[ı], eşkden kelimesi ise eşk[i]den şeklinde söylenmelidir.

 

    1. Feilâtün / Feilâtün / Feilâtün / Feilün kalıbıyla yazılan şiirlerde ilk tef‘ile bazı mısralarda Fâilâtün, son tef‘ile ise Fa‘lün olabilir. Bu sadece bu kalıba özgü bir durumdur. Bu kalıpla yazılan şiirlerde başta imale yapmaya gerek yoktur. Farklı tef‘ile parantez içinde hemen altında gösterilir.

 

    1. Türkçe kelimelerle aruz veznindeki başarı Muallim Naci ile başlamış olup Türk aruzu Tevfik Fikret, Yahya Kemal Beyatlı ve Mehmet Âkif Ersoy tarafından gerçekleştirilmiştir. Hatta Mehmet Âkif o kadar başarılı olmuştur ki bir çok kişi İstiklâl Marşı'nın hece ölçüsüyle yazıldığını zanneder. Oysa bu marş aruzun “Fe i lâ tün / Fe i lâ tün /Fe i lâ tün /Fe i lün” kalıbıyla yazılmıştır.

 

    1. Aruzla yazılan bir şiirin hece sayısı bazan eşit olabilir. Mısralardaki açık kapalı dizilişinin aynı olması o şiirin aruzla yazıldığın gösterir. Cânı cânânı bütün vârımı alsın da Hüdâ
      Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ

 

    1. Sessiz bir harfle biten kelime vezin gereği açık olması gerekirse, kendinden sonra sesli ile başlayan bir hece varsa birinci kelimenin sonundaki harf, ikinci kelimenin ilk hecesine ulanır. Buna ulama denir. Ulama kapalı heceyi açık yapar. Ulama genellikle yapılır; fakat her zaman yapılmak mecburiyetinde değildir.

 

    1. Servet-i Fünun edebiyatçıları bir şiirde değişik aruz kalıpları kullanmak suretiyle serbest vezne zemin hazırlamışlardır. Cenap Şahabetin'in “Elhân-ı Şita” adlı şiiri bu şekilde yazılmıştır. Bu şiirdeki bazı mısralar Feilâtün / Mefâilün / Feilün, bazı mısralar ise Mef‘ûlü / Mefâîlü / Mefâîlü / Feûlün kalıbıyla yazılmıştır.

 

    1. Bir şiirin vezni en az iki mısradan hareket ederek bulunabilir. Tek mısraa bakarak vezin bulunmaz.

 

    1. Mısralardaki imale ve zihaf kusuru olan heceleri altı çizilerek belirtilmiştir.

 

  1. Bir şiirin vezni bulunurken şu işlemler yapılır:
    1. Veznini bulacağımız mısraların hecelerindeki uzun seslilere dikkat ederek yazmalıyız.
    2. Önce mısralardaki hecelerin açık mı kapalı mı oldukları tespit edilir.
    3. Medli hece olup olmayacağı özellikle kontrol edilmelidir. Bu ihmal edilirse bir mısradaki hece değeri eksik çıkar. Mısralardaki heceler sayılarak medli hece olup olmadığı konusunda bir ipucu yakalayabiliriz.
    4. Hecelerin açık kapalı değerleri karşılıklı kontrol edilir. Önce imkân varsa ulama, yoksa imale yapılır. Zihaf çok az bulunduğu için en sonra o ihtimal düşünülür.
    5. Hecelerin karşılaştırılması yapıldıktan sonra açık kapalı değerleri çizgi ve nokta şeklinde ayrı bir yere geçilir. Mısra sayısına göre tef‘ile sayısı tahmin edilmeye başlanır. İlk tef‘ile en az heceden oluşur. Genelde az heceli Fa’, Fe i lün, Fâ i lün gibi tef‘ileler sonda bulunur.
    6. Yazılan aruz kalıbı ile işaretler arasında uyum olmasına dikkat etmelidir.

Bir şiir ölçüsünü bilgisayar ile bulmak için aşağıdaki linke tıklayınız.

http://nlp.ceng.fatih.edu.tr/aruz/?Aruz

 

Фельдкурат заявил, что за автомобиль, которого он не заказывал, он "Учебники скачать по литературе"платить не намерен.

По-моему, вы ошибаетесь по "Скачать фильм зло"части свиных шкварок,-заметил сосед Швейка.

С этого часа все свои силы, все время, душу "автокредит процентная ставка"и тело я отдаю мести.

Правда, один раз я чуть было "Путеводитель риму скачать"не упал на Карловой площади, когда меня задел автомобиль.

Туда "Игры маджонг карты"же, посадив себе на левое плечо Лали и рассекая волны, устремился и Снежок.

Клянусь честью,-воскликнул "Чародейки игра скачать торрент"драгун,-вы так заинтриговали меня, что я, кажется, уже почти влюблен!

Если бы его "Народ ру скачать фильмы"спросили, за что он сидит, то умей он говорить все равно не "Скачать доту с ботами 2"знал бы, что ответить.

Точно такое "Скачать переходы для видеомонтажа"же действие оказало на меня чудесное "Программа для взлома алавар игр"появление блокнота.

Закрыв глаза, он заглянул глубже в спящий рядом с ним мозг.

Казалось, с их губ слетали убедительные слова, "Скачать драйвера для samsung gt s5230"казалось, что сама судьба руководит ими.

С ней нельзя было совладать, ее нельзя было смягчить словами утешения.

Мы должны каким-то образом перехитрить этого гипнотизера.

Поглощенный своими мыслями, я не оглядывался назад по правде сказать, я и не предполагал, что кто-нибудь едет за мной,-пока не проехал около полумили по лесу и не достиг дороги на Рио-Гранде.

Посмотрите, как он держит равновесие, сказал тренер по гимнастике.

Повторяю, перед нами неприятель.

крикнул он, взял члена Братства под локоток и повел в глубь дома.

Не лейтенант, а обер-лейтенант.

Было ясно, что Харрисон Колдуэлл вышел на след, который приведет его прямо в логово главного врага.

Тогда с "музыка на смс скачать на телефон" судебным разбирательством будет покончено; а "песни скачать пыльца" так как приговор уже ясен, то останется только привести его "Альбомы нагано скачать" в исполнение.

Один из африканских делегатов "скачать книгу психологию" вдруг встрепенулся, очнувшись от дремы.

Женщина может занимать "чародейки игра скачать торрент" видный пост, красоваться на "программы измерения скорости интернета скачать" этом посту, но за "расп яндекс ру" ней должен непременно стоять мужчина.

Запуск одной ракеты будет расценен как "игра черепашки ниндзя на компьютер скачать" случайность.

Она ни "скачать тяжелой музыки" минуты не сомневалась, что он невиновен в этом ужасном "скачать программу для создания видео с экрана" преступлении.

Я воспользуюсь пластырем, сказал Глидден.