Edebiyat

Beş Hececiler

2008-04-09T17:49:06+00:00

Millî Edebiyat dönemi temsilcilerinden Mehmet Emin Yurdakul’un hece vezni ile yazdığı şiirlerin halk tarafından benimsenmesinin de etkisiyle hece vezni şairler tarafından yaygın şekilde kullanılmaya başlandı.. Milli edebiyatın temel ilkelerinin izinden giderek eser veren beş şair, zamanla Beş Hececiler adı ile anılmaya başlandı. Daha çok hecenin 11’li ve 14’lü kalıplarını kullanmışlardır. Şiirlerini hece vezni ile yazmanın yanı sıra vatan sevgisi, kahramanlık, aşk, yurt güzellikleri gibi temaları işlediler. Etkileri 1930’lara kadar sürmüştür.

Bu şairler:

Faruk Nafiz Çamlıbel:(1898-1973)Beş hececilerin en başarılı şairidir. Hecenin yanı sıra aruz vezniyle de şiir yazmıştır. Şiirlerinde Anadolu, memleket sevgisi, kahramanlık, aşk, hasret, doğa güzellikleri, ölüm, gibi konuları işlemiştir.

Eserleri: Han Duvarları, Çoban Çeşmesi, Dinle Neyden, Gönülden Gönüle adlı şiir kitapları ve Akın, Özyurt, Kahraman (konusu, İslam öncesi Türk kültürü) ve Canavar adlı manzum tiyatroları vardır.

Enis Behiç Koryürek: 1892-1949)Şiire aruz ile başlamış, sonra heceye yönelmiştir. İlk şiirlerinde aşk konusu öne çıkarken, sonraları millî duygular ve kahramanlık teması ağırlık kazanmıştır.

Eserleri: Miras, Güneşin Ölümü adlı şiir kitapları vardır.

Halit Fahri Ozansoy: (1891-1971)Önceleri aruz vezni ile yazmış, daha sonra “Aruza Veda” adlı şiiri ile aruzdan heceye yönelmiştir. Konuşma dilini şiirlerinde başarı ile kullanmıştır. Daha çok kişisel konuları işlenmiştir. Melankoli ve karamsarlık duygusu hissedilir. Şiir, roman ve tiyatro türünde eserler vermiştir.

Eserleri: Cenk Duyguları, Efsaneler (şiir); Hayalet, Baykuş (manzum tiyatro) önemli eserlerindendir.

Orhan Seyfi Orhon: (1891-1972) Şiirlerinde konuşma dilini başarıyla kullanmıştır. Ferdî konuların yanı sıra millî temaları da işlemiştir.

Eserleri: Fırtına ve Kar, Peri Kızı ile Çoban Hikâyesi, Gönülden Sesler, O Beyaz Bir Kuştu bilinen eserleridir.

Yusuf Ziya Ortaç: (1895-1967)Diğer hececiler gibi, şiire aruzla başlamış, sonra heceye yönelmiştir. Günlük hayatın çeşitli yansımalarını, kahramanlık temasını şiirde işlemiştir. Aynı zamanda Akbaba adlı bir mizah dergisi çıkarmıştır.

Eserleri: Akından Akına, Aşıklar Yolu, Yanardağ, Bir Rüzgâr Esti bilinen eserlerindendir.

Halk Tiyatrosu

2008-04-09T17:45:35+00:00

Meddah: Elindeki bastonu ve mendili ile kahramanlarının kılığına girerek çeşitli konularda hikâyeler anlatan tek kişilik oyunlardır. Özellikle ramazan eğlencelerinde günümüzde de yaşatılmaktadır. (Süruri, Erol Günaydın, Dümbüllü)

Meddahın tiyatrodan farkı hazırlanmış sahnenin, dekorun ve diğer oyuncuların olmamasıdır.

Ortaoyunu: Kökü Orta Asya’ya kadar dayanan geleneksel Türk tiyatrosudur. Bu tiyatroda da dekor bulunmaz. Sahnede Kavuklu (açık yürekli ama anlayışı kıt) ve Pişekâr ( bilgili kıvrak dilli) daha önce belirlenen bir konuda doğaçlama yoluyla gösteri sunarlar. Oyun sırasında oluşan metinlerden en beğenilenleri sonradan yazıya geçirilmiştir.

Bu oyunlarda yer alan yardımcı oyunlardan kadın kılığına girenlere zenne adı verilir. Kavuklu Hamdi, İsmail Dümbüllü bu alanda en meşhur oyunculardır.

Karagöz: Geleneksel Türk Tiyatrosu kollarından olan Karagöz, aslında bir gölge oyunudur. Önceleri yaşadıkları rivayet edilen Karagöz ve Hacivat adlı iki karakterin etrafında oluşan hikâyelerdir. Hacivat okumuş kibar geçinen ukalâ sınıfın; Karagöz ise cahil ama uyanık ve pratik zekâlı halkın temsilcisidir.

Bu iki kahramanın perdeye yansıtılan deriden yapılmış resimleri ustalarının elinde hayat bulur ve genellikle doğaçlamalarla yanlış anlamalar üstüne kurulan komik oyunlar sergilenir. Bu oyunda da yardımcı oyuncular vardır.

Halk tiyatrosunun genel özellikleri:

Hem göze hem kulağa hitap eder.
Geleneksel sözlü tiyatro örnekleridir (Elimizdeki metinler sonradan yazıya geçen diyaloglardır.)
Şive taklitlerinden yararlanılır.
Daha çok güldürü unsurlarına yer verilir.

İslam Öncesi Türk Edebiyatı

2008-04-09T17:32:27+00:00

Ø Şiirler 7’li, 8’li ve 12’li hece ölçüsü ile yazılmıştır.

Ø Nazım birimi dörtlüktür.

Ø Genellikle yarım kafiye kullanılır.

Ø Şiirler kopuz eşliğinde sığır (av töreni), şölen (dini ayin), yuğ (cenaze töreni), toy (şenlik) gibi toplantılarda söylenir.

Ø Koşuk, sagu, sav, destan türünde eserler verilmiştir.

Ø Eserlerde şaman dininin izleri görülür.

Ø Din, doğa sevgisi, ölüm, kahramanlık gibi konular işlenir.

Ø Dil yabancı etkilerden uzak, sade bir Türkçedir.

Koşuk: Yiğitlik, tabiat, aşk vb. temaların işlendiği dörtlüklerle yazılan lirik şiirlerdir.

Sagu: Ölen bir kimsenin ardından duyulan acıyı dile getiren dörtlüklerle yazılmış şiirlerdir.

Destan: Toplumu etkileyen kişi veya olaylar (savaş, göç, doğal afet) hakkında yazılan uzun şiirlerdir.

Sav: Bu günkü atasözüne karşılık olan kısa ve özlü sözlerdir.

İslâmiyet Öncesi Yazılı Türk Edebiyatı:

Bu döneme ait elimizdeki yazılı metinler, Orhun (Göktürk) kitabeleridir.

Bu metinlerde Çinlilerle yapılan savaşlar, yenilgiler, zaferler, milletin bütünlüğünü korumak için verilen mücadeleler anlatılır. Bu eserler hitabet örneğidir.

Göktürk harfleri ile yazılmıştır.

Bilge Kağan, Kültigin, Tonyukuk adına dikilmiştir.

720 ile 735 yılları arasında dikilmiştir.

Bunun dışında Uygur harfleri ile yazılan, Budizmi anlatan küçük kitabeler de vardır.

Servet-i Fünun Edebiyatı

2008-04-06T07:37:55+00:00

1896-1901: Türk edebiyatında 1839’da başlayan yenileşme, batılılaşma çabalarının sonuçlarının alındığı dönemdir. Bu dönemde Türk edebiyatı gerek anlayış gerekse teknik bakımlardan tamamen Avrupai bir özellik kazanmıştır.Bu dönem sanatçıları Recaizade Mahmut Ekrem Bey’in öncülüğünde Servet-i Fünun dergisi etrafında toplanmışlardır. Derginin başyazarlığına da Tevfik Fikret getirilmiştir.

Servet-i Fünun Edebiyatının Özellikleri:

ü Bu dönemde Fransız edebiyatının etkisinde kalınmıştır.

ü Bu edebiyat, tamamen taklide dayalıdır, orijinal değildir.

ü Osmanlıca kelimelerin yanı sıra Fransızca kelimeler ve yeni tamlamalar da kullanılmış, sadelikten uzaklaşılmıştır.

ü Dilde yapmacıklık ve anlam kapanıklığı göze çarpar.

ü Şiirde genellikle aruz ölçüsü kullanılmıştır.

ü Kafiye kulak içindir ilkesi benimsenmiştir.

ü Şiir düz yazıya yaklaştırılmış, beyit bütünlüğü ilkesi yıkılmış, düşünce birkaç mısraya taşmıştır.

ü “Sanat sanat içindir” ilkesi benimsenmiştir.

ü Şiirde Parnasizm ve sembolizmin hikâye ve romanda realizmin etkisinde kalınmıştır.

ü Bu dönem edebiyatı, memleket gerçeklerinden uzak, kozmopolit bir edebiyattır. Yüksek zümre edebiyatı olarak da adlandırılır.Toplumsal konular yerine kişisel konular, kişisel hayaller ve aşk konusu sıklıkla işlenmiştir.

ü Siyasal şartların da etkisiyle dönemin sanatçıları içe kapanmış, eserlerde karamsarlık, hastalık, ümitsizlik vb. işlenmiştir.

ü Roman ve hikâye alanında daha başarılı eserler verilmiştir.

ü Tiyatro, mizah, hiciv, tenkit, edebiyat tarihi, gazete gibi türler bu dönemde yeterince gelişememiştir.

ü Servet-i Fünun edebiyatında; Şiir, roman ve hikâye, mizah ve hiciv, edebi tenkit, edebiyat tarihi, gazete türlerinde eser verilmiştir.

ü Bu dönem sanatçılarının çoğu şairdir.

ü İlk dönem Divan şiiri nazım biçimleri kullanılmış, sonraları Fransız edebiyatından geçen nazım biçimleri kullanılmıştır.

Bunlar:

SONE : İlk ikisi dörtlük,son ikisi üçlük olmak üzere dört bentten oluşur. Kafiye düzeni abba – abba – ced – ede şeklindedir.

TERZARİMA : Üç mısralık bentlerden oluşur. Uzunluk sınırı yoktur. Kafiye düzeni aba – bcb – cdc – efe... Şeklindedir.

SERBEST MÜSTEZAT : Divan şiirinden alınan müstezat nazım biçimini değiştirilmiş şeklidir. Mısraların bazısı uzun bazısı kısadır. Mısra sayısı belirsizdir. Ama tümü ölçülüdür.

SERBEST NAZIM : Servet-i Fünuncuların geliştirdikleri,şiirde kuralları bir şekilde kaldıran, kafiye kullanımında rahatlık sağlayan bir nazım biçimidir. Bu şekilde şiir nesre yaklaşmıştır.

Servet-İ Fünun Edebiyatının Öncüleri

Tevfik Fikret (1867-1915):

Batılılaşmanın öncülerindendir. Aruzu ustaca kullanmıştır. Servet-i Fünun şiirine şekil ve konu olarak pek çok yenilik getirmiştir. Kişisel konuların yanı sıra sosyal konuları da işlemiştir. Şiirlerinde parnasizmin etkisi görülür. Şiirlerinde akılcı, bilimci ve maddeci düşünceyi işlemiştir.Oğlu Haluk, ona yazdığı şiirlerde idealindeki gencin özelliklerini taşır.

Eserleri: Rübab-ı Şikeste (Kırık Saz), Haluk’un Defteri, Şermin ( Çocuk Şiirleri )

Cenap Şehabettin (1870-1934):

Servet-i Fünun döneminin önemli isimlerindendir. Konularını aşk ve tabiattan alan şiirleriyle sembolizmin öncüsü sayılır. 1908’den sonra nesre ağırlık vermiştir.

Eserleri: Hac Yolunda (gezi), Avrupa Mektupları (gezi), Evrak-ı Eyyam (makaleler), Tiryaki Sözleri (vecizeler), Yalan (oyun), Körebe (oyun), şiirleri ölümünden sonra kitaplaşmıştır.

Halit Ziya Uşaklıgil (1867-1945):

Servet-i Fünun döneminin en önemli romancısıdır. Modern anlamdaki ilk romanları o yazmıştır. Süslü sanatlı, alışılmışın dışında bir cümle kurgusu vardır. Eserlerinde Fransız realist ve natüralistlerinin etkisi görülür. Kahramanları yaşadıkları çevreye uygun olarak anlatmıştır. Romanın yanı sıra hikâye, tiyatro hatırat vb. türlerde de eserler vermiştir. Romanlarının konularını genellikle İstanbullu yüksek zümrenin hayatından almış, hikâyelerinde ise halkın yaşantısını konu edinmiştir. Romanlarında dönemin karamsarlığının ve bedbinliğinin izleri görülür.

Eserleri: Mai ve Siyah, Aşk-ı Memnu, Kırık Hayatlar, Ferdi ve Şürekâsı, Kırk Yıl (hatırat), Saray ve Ötesi (hatırat), Bir Ölünün Defteri.

Mehmet Rauf (1882 – 1918 ):

Roman, hikâye, tiyatro türünde eserler vermiştir. Servet-i Fünun romanının ikinci önemli ismidir. Eserlerinde romantik duyguları, aşkları, hayalleri işlemiştir. Psikolojik tahliller eserlerinde önemli bir yer tutar.

Eserleri: En önemli eseri olan Eylül edebiyatımızda ilk psikolojik roman örneğidir. Ferda-yı Garam, Genç Kız Kalbi, Define, Son Emel, Üç Hikâye, Hanımlar Arasında diğer eserleridir.

SERVET-İ FÜNUN TOPLULUĞU DIŞINDA KALAN SANATÇILAR

Mehmet Akif Ersoy (1873-1936):

İstiklal Marşı şairimizdir. Kaynağını İslam dininden alan şiirler ve manzum hikâyeler yazmış, şiirlerinde aruz veznini kullanmıştır. Aruzu konuşma diline ve nesre yaklaştırmıştır. Realizmin güçlü temsilcilerinden biridir. Eserlerinde; kadın hakları, yoksul çocuklar vb. sosyal meseleler de yer alır. Onun en önemli ilham kaynağı gözlemleridir. Tasvir ve tahlillerinde çok başarılıdır.

Eserleri: Şiirlerini; Safahat adlı eserinde toplamıştır. Safahat; görünüşler anlamına gelir.Eser 7 bölümden oluşur: 1. Safahat, 2. Hakk’ın Sesleri, 3. Süleymaniye Kürsüsü’nde, 4. Fatih Kürsüsü’nde, 5. Asım, 6. Hatıralar, 7. Gölgeler.

Hüseyin Rahmi Gürpınar (1864-1944):

Ahmet Mithat Efendi’nin tarzını geliştirmiştir. Natüralizmin edebiyatımızdaki en önemli temsilcilerinden biridir. Eserlerinde sade bir dil kullanır. Konuşma metinlerinde taklitten yararlanır. Onun eserlerinde gözlem ve tasvir ön plandadır. İstanbul’un kenar mahalleleri bütün canlılığı ile eserlerine aksetmiştir.Sosyal tenkit, onun eserlerinde mizah yolu ile yer alır. Roman tekniği yönünden kusurludur. Olayların arasında bazen ilgisiz ayrıntılar yer alır.

Eserleri: Şık, İffet, Tesadüf, Şıpsevdi, Gulyabani, Mürebbiye en bilinen eserleridir.

Ahmet Rasim (1864-1932 ):

Ahmet Mithat Efendi’nin tarzını sürdürmüştür. Yazarlığa Tercüman-ı Hakikat gazetesinde başlamıştır. Değişik konularda eserler vermiştir. Kıvrak üslubu ve temiz Türkçesi ile sevilir. Hayatın komik ve ibret verici yönlerini başarıyla yakalar. Batıdan gelen yeniliklerle mahalli ve milli zevkleri eserlerinde birleştirmeyi başarır. İstanbul hayatı, özellikle Beyoğlu eserlerinde geniş yer tutar. Realizm akımından etkilenmiştir. Amacı Türk halkına okumayı sevdirmek ve ufkunu genişletmektir.

Eserleri: Muharrir Bu Ya, İlk Sevgi, Şair- Muharrir- Edip, Falaka, Gecelerim, Şehir Mektupları eserlerinden bazılarıdır.

Geniş bilgi için tıklayınız.

Tanzimat Edebiyatı

2008-04-06T07:29:14+00:00

Osmanlı İmparatorluğu 17. asırdan itibaren Batıya yönelmiştir.Tanzimat fermanının ilanıyla beraber başlayan bu yöneliş edebiyata da aksetmiştir. Tanzimat edebiyatı (1860-1896) 1860'ta yayınlanmaya başlayan Tercüman-ı Ahval ile başlar.

TANZİMAT EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ:

1.Tanzimat edebiyatçıları daha ziyade Fransız düşünür ve sanatçılarından etkilenmişlerdir. Özellikle Fransız ihtilalinden etkilenmişlerdir.

Vatan, millet, hak, hürriyet adalet, meşrutiyet gibi kavramlar bu edebiyatla kültürümüze girmiştir.

Bu sanatçılardan bir kısmı Klasizim (Şinasi, Ahmet Vefik Paşa); bir kısmı Romantizm (Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi, Abdülhak Hamit Tarhan); bir kısmı da Realizm ve Natüralizm (Samipaşazade Sezai,,Nabizade Nazım, Recaizade Mahmut Ekrem) akımının etkisi altında kalmıştır.

Tanzimat edebiyatçıları klasik edebiyat türlerinin yanı sıra roman, tiyatro, makale, hatıra, eleştiri gibi yeni türleri de edebiyatımıza sokmuştur.

Klasik nazım şekillerini kullanırken, nazmın muhtevasına fikir unsurunu yüklediler.

Divan edebiyatındaki bir nazımda söyleyiş güzelliğinin konu birliğini geri planda bırakma anlayışı yerini konu bütünlüğüne bırakmıştır. Yani bir gazelde bir konu işlenmiştir. Konudan konuya atlanmamıştır.

Tanzimat roman ve hikayesinde konu genellikle günlük hayattan alınmıştır.

Tanzimat tiyatrosu , romandan daha çok gelişmiştir. Bunda Ahmet Vefik Paşa'nın rolü büyüktür.

Bu dönem I. Tanzimat ve II. Tanzimat olmak üzere ikiye ayrılır. İkinci Tanzimat dönemi Servet-i Fünun döneminin habercisi gibidir. Dönemin önde gelen şahsiyetleri:

I. Tanzimat:

Şinasi (1826-1871):

Türk edebiyatında yeniliğin öncüsüdür. Batı nesir şekilleri ile ilk eser veren yazardır. Gazete makalelerinin yanı sıra şiir ve nesir türünde de eserleri vardır. Başarılı bir edebiyatçı değildir, ama Avrupayı ilk tanıyan ve öncülük edendir. İlk şiir çevirilerini Tercüme-i Manzume adı ile topladı. Eserleri: Halk tiyatrosundan izler taşıyan Şair Evlenmesi, Müntehabat-ı Eş'ar, Divan-ı Şinasi, Durub-ı Emsal-i Osmaniye en bilinen eserleridir. Bunlardan başka özellikle Fransızca'dan tercümeler yapmıştır.

Namık Kemal (1840-1888):

Tanzimat döneminin en önde gelen simasıdır. Edebiyatımızda hürriyet kavramını edebiyatımızda ilk kullanan edebiyatçıdır. Şark kültürü ile yetişmiştir. Divan edebiyatını çok iyi bilir. Onun getirdiği yenilik klasik divan şiiri nazım şekillerini kullanarak "hürriyet, adalet, vatan, kanun " gibi konuları işlemesidir. Edebiyatın her türünde eser vermiştir. “Toplum için sanat” anlayışına bağlı kalmıştır. Hürriyet Kasidesi, Vatan Şarkısı bunun en güzel örnekleridir. Eserleri: Yazıları Tasvir-i Efkar'da yayınlanmıştır. Sonradan Ziya Paşa ile Hürriyet gazetesini çıkarmıştır. Namık Kemal'in şiirleri yanında tiyatro ve romanları da vardır. Bunlardan Vatan Yahut Silistre, Gülnihal, Akif Bey, Zavallı Çocuk, Kara Belâ, Celâleddin Harzemşah adlı tiyatro eserleri ve İntibah, Cezmi adlı romanları bilinmektedir. Namık Kemal her şeyden evvel bir fikir adamıdır. Özellikle divan edebiyatının fikri yönünü tenkit eden Tahrib-i Harabat adlı makalesi ve Celal Mukaddimesi, Tarih alanında da Osmanlı Tarihi, İslam Tarihi, Kanije, Renan Müdafaanamesi adlı eserlerini söyleyebiliriz.

Ziya Paşa (1829-1880):

Şark kültürü ile yetişmiş, aynı zamanda batıyı da iyi bilen bir edebiyatçı ve fikir adamıdır. Eserlerini eski edebiyat nazım şekillerine uygun olarak kaleme almıştır. Yeni konuları da işlemiştir. Eserleri: Şiir ve İnşâ makalesi divan edebiyatının milli bir nitelik taşımadığını belirtir. Gazel ve kasideleri yanı sıra Terkip ve Terci-i bentleri ile tanınmıştır. Divan şairlerinin antolojisi olan Harabat'ı yazmıştır. N. Kemal bu eseri tenkit etmiştir. Zafername onun hiciv türünde yazdığı bir eserdir. Eş'ar-ı Ziya, Külliyat-ı Ziya Paşa da eserleri arasında sayılabilir.

Ahmet Mithat Efendi (1844-1912):

En çok yazı yazan edebiyatçılarımızdan biridir. Onun amacı halkı bilgilendirmektir. Bu amaçla onlara hitap edecek pek çok eser kaleme almıştır. Dili sade anlatımı açktır. Üslubunda halk hikayecilerinin etkisi sezilir. Romantizmin izleri görülür. İki yüze yakın eseri vardır. Bunlarda edebi bir endişe taşımaz.Romanlarının arasına girerek uzun uzadıya açıklama yapmak onun üslubu için normaldir.

Eserleri: Felatun Bey'le Rakım Efendi, Hasan Mellah, Hüseyin Fellah, Yeniçeri, Letaif-i Rivayat en bilinen eserleridir. Bedir, Tercüman-ı Hakikat, Devir gazetelerini o çıkarmıştır.

Şemsedin Sami (1850-1904):

Daha çok dil alanındaki eserleri ile tanınmıştır. İlk roman olarak bilinen Taaşşuk-ı Talât ü Fitnat’ta kölelik konusu işlenir. Eserleri: Kamus-ı Türki, Kamus-ı Arabi, Kamus-ı Fransevi, Kamusü'l-Alam dil alanında hazırladığı eserlerdir. Bunların yanı sıra Taaşşuk-ı Talat u Fitnat romanı ve Sefiller, Robinson Crouse tercümeleri de bilinir.

Ahmet Vefik Paşa (1823-1891):

Bu dönemdeki milliyetçilik hareketinin önde gelen isimlerindendir. Tiyatro, dil ve tarih konulu eserler ermiştir. Bursa valisi iken şehirde bir tiyatro yaptırmış burada kendi eserlerini ve Molyer'den yaptığı çevirileri oynatmıştır. Eserleri: Şecere-i Türk, Lehçe-i Osmani, Atalar Sözü, Müntehabat-ı Dur’ubüı Osmani, Fezleke-i Tarih-i Osmani, Hikmet-i Tarih ve Molyer’den yaptığı Tabibü'l-Aşk, Zoraki Tabip, Azarya, Zor Nikâhı, Meraki, Dekbazlık isimli çeviriler.

II. Tanzimat:

Recaizâde Mahmud Ekrem (1847-1914):

II. Tanzimat Döneminin öncüsüdür. Genç nesillere modern edebiyatın ilkelerini öğretmiştir. Eserlerinde divan ve halk edebiyatının yanı sıra Fransız edebiyatının da izleri görülür. “Kulak için kafiye” kuralını ilk ortaya koyan kişi olmasına ve bu görüşüyle çığır açmasına rağmen şairliği çok güçlü değildir. O asıl gücünü nesirlerinde gösterir. Şiirlerinde hüznü işlemiştir. Eserleri: Şiirlerini Nağme-i Seher, Yadigâr-ı Şebab ve Zemzeme adlı kitaplarda toplamıştır.Nesir alanındaki en önemli eseri Batı taklitçiliğini eleştirdiği Araba Sevdası adlı romanıdır. Afife Anjelik, Vuslat, Atala, Çok Bilen Çok Yanılır adlı tiyatro eserleri; Talim-i Edebiyat, Takdir-i Elhan adlı nesir kitapları vardır.

Abdulhak Hamit Tarhan (1852 – 1936):

Tanzimat edebiyatıyla hedeflediği Divan şiirinin kalıplarını kırmayı gerçekleştiren şairdir. Beyit bütünlüğü onunla tarihe karışmış ve cümle ikiden fazla mısralara taşabilmiştir. Vezin, kafiye kuralları yıkılmıştır. Eserlerinde romantizmin etkisinde kalmıştır. Sefirlik mesleği gereği Hindistan’dan İspanya’ya kadar pek çok ülkeyi gezmiş; duygu ve intibalarını eserlerine yansıtmıştır. Şiirlerinde zengin bir lirizm vardır taşkınlık, yücelik, tezat en önemli özellikleridir. Eserleri: Özellikle Hindistan’ı anlattığı şiirleri ve Endülüs İspanyası’nı işlediği manzum tiyatroları ile tanınır. Sahra, Makber, Ölü, Bunlar Odur, Hacle şiir kitaplarından bazılarıdır. Macerayı Aşk, Sabru Sebat, Duhter-i Hindu, Nesteren, Tarık, Eşber, Finten tiyatro eserleridir.

Sami Paşa zâde Sezai (1860-1936):

Yeni Türk edebiyatı içinde Batılı tarzdaki küçük hikâyeleri ve Sergüzeşt adlı romanıyla tanınır. Hikâyeleri, Küçük Şeyler adıyla bir kitap olarak derlenmiştir. Şir adlı piyesi ve nesirlerini topladığı İclal adlı eseri vardır.

Nabizâde Nazım (1862-1893):

Tanzimat edebiyatının son yıllarında kendini gösteren realist ve natüralist akımın temsilcilerinden birisidir. Roman ve hikâyeleriyle tanınır. Karabibik adlı köy romanı realizmin etkilerini taşır. Zehra adlı eseri ise ilk psikolojik roman örneği sayılır. Yadigârlarım, Bir Hatıra, Haspa, Sevda yazarın hikâye türündeki eserleridir.

Muallim Naci (1850-1893):

II. Tanzimat döneminde eski şiirin savunucusu ve temsilcisi olarak şöhret kazanmasına rağmen Batılı şiir tarzında da başarılı örnekler vermiştir. Ateşpare, Şerare, Füruzan, Sümbüle adlı şiir kitapları; Demdeme, Istılahat-ı Edebiyye nesir kitapları vardır. Tanzimat döneminde Recaizâde Mahmud Ekrem ile giriştiği (abes-muktebes) tartışması ile meşhur olmuştur.

Неожиданно Билли "Налоговый кодекс украины скачать"понял, что может не успеть.

В "Скачать книгу cвияш александра"ней, оказывается, стоит кровать.

Мария знала, что "скачать супер игру"это тот самый самолет, "домовая книга оформление"на котором ей предстояло "самый лучший антивирусы скачать"лететь.

Это совсем "секс на пляже видео скачать"хорошее дело, как я погляжу.

Понюхай "скачать игру стрилалку"каждый, чтобы выяснить, нет ли "громыко ольга новая книга"там их "скачать бесплатно минусовку я не могу иначе"следов.

Хорошо бы подменить их "скачать такси игры"нашими собственными, а священные надеть и "звездные войны войны клонов скачать торрент"без суеты уйти отсюда.

Поль наклонился вперед, внимательно смотря на землю.

Millî Edebiyat

2008-04-02T18:34:39+00:00

MİLLÎ EDEBİYAT (1911-1923 )

1911 yılında Selanik’te çıkarılan Genç Kalemler dergisi etrafında toplanan sanatçıların oluşturduğu bir akımdır. Osmanlı Devleti hakimiyetindeki milletlerin birliğini savunan Namık Kemal’in öncülüğündeki Osmanlıcılık; Osmanlı Devleti hâkimiyetindeki Müslüman devletlerin birliğini savunan Mehmet Akif’in öncülüğündeki İslamcılık hareketlerinin zayıflamasından sonra milliyetçilik hareketleri güçlenmeye başlamıştır.Bu görüş Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Mehmet Emin Yurdakul öncülüğünde gelişmiş. Sonraları Ali Canip Yöntem, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Fuat Köprülü, Refik Halit Karay da bu akıma katılmıştır.Bu akım öncülerinin başlıca amaçları: 1. Türkçenin sadeleşmesi. 2. Şiirde hece vezninin kullanılması. 3. Sanat ve edebiyatta yerli ve millî konuların işlenmesini sağlamak idi.Bu dönemde Ziya Gökalp’in öncülüğüyle konuşulan dil (İstanbul Türkçesi) yazı dili olarak kullanılmaya başlandı.

Millî Edebiyatın Temsilcileri:

Ziya Gökalp (1876-1924):

Türkçülük akımını bir sisteme bağlayan ve Türkçenin sadeleşip konuşulduğu gibi yazılmasını sağlayan düşünce ve edebiyat adamıdır. Millî Edebiyatın fikir yönüyle temellerini oluşturmuştur. O edebiyatı düşüncelerini yamada bir araç olarak kullanmıştır.

Eserleri: Kızıl Elma, Yeni Hayat, Altın Işık adlı şiir kitapları; Türkleşmek-İslâmlaşmak-Muasırlaşmak, Türkçülüğün Esasları, Türk Medeniyeti Tarihi, Malta Mektupları nesir kitapları bulunmaktadır.

Ömer Seyfettin (1884-1920):

Millî Edebiyat akımının hikâye alanındaki en önemli temsilcisidir. Halk dilini ve sade söyleyişi savunmuş ve eserlerinde kullanır. Konularını günlük hayattan, çocukluk ve askerlik hatıralarından, tarih, menkıbe ve efsanelerden almıştır. Hikâyelerinde realizmin izleri görülür. Tasvir ve tahlile değil olaya ağırlık verir. Yani Klasik hikâye tarzında örnekler verir. Kahramanlık hikâyelerindeki en önemli motiflerden biridir.

Eserleri: Efruz Bey, Bomba, Harem, Yüksek Ökçeler, Gizli Mabed, Yalnız Efe, Bomba, Beyaz Lâle en bilinen hikâyeleridir. Bunların yanında nesir ve şiir alanında da örnekler vermiştir.

Mehmet Emin Yurdakul (1869-1944):

Şiir yazmaya Servet-i Fünun döneminde başlamış, daha sonra Millî Edebiyat akımına katılmıştır. Sade bir dil ile yazmış ve hece veznini kullanmıştır. Konularını toplum dertlerinden, sosyal konulardan ve kahramanlık ve vatan sevgisinden alır. Eserlerinde uyarıcı ve öğretici bir üslup görülür. Ancak bu gaye ön plana çıktığı için coşku ve lirizm ihmal edilmiştir.

Eserleri: Türk Sazı, Ey Türk Uyan, Tan Sesleri, Ordunun Duası, Turana Doğru bilinen eserleridir.

Ali Canip Yöntem (1887-1967):

Millî Edebiyat akımının temsilcilerindendir. Genç Kalemler dergisinin başyazarıdır. Yeni, sade dilin savunucusudur. Önceleri Fecr-i Âti topluluğunda yer alan şair. Millî Edebiyat akımının etkisiyle sonraki dönemde şiirlerini hece vezniyle yazmıştır.

Eserleri: Geçtiğim Yol şiirlerini topladığı eseridir.

Fuat Köprülü:

Halk edebiyatı tarzında şiirleri olmakla beraber, o daha çok Türk Edebiyatı Tarihi alanındaki incelemeleri ve eserleri ile tanınır. Başlangıcından itibaren Edebiyatımızın tüm dönemlerini incelemiş ve bu bilim dalının kuruluşunda öncülük etmiştir.

Eserleri: Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Türk Ed. Tarihi, Türk Saz Şairleri en bilinenleridir.

Yakup Kadri Karaosmanoğlu (1899-1974):

Fecr-i Ati topluluğuna mensup iken ferdiyetçi bir sanat anlayışına sahip olan yazar daha sonra Millî Edebiyat akımı içinde yer almış ve eserlerini bu anlayışa uygun olarak vermiştir. İlk eserlerinde mistik bir hava vardır. 1916 yılından sonraki eserlerinde yurt gerçekleri ve millî duygular öne çıkar. Gözlemleri güçlü olduğu için eserlerinde realizmin unsurları hakimdir. Roman, hikâye, makale, deneme, hatıra türünde eserler vermiştir.

Eserleri: Bir Serencam, Milli Savaş Hikâyeleri, Savaş, Kiralık Konak, Nur Baba, Hüküm Gecesi, Sodom ve Gomore, Yaban, Ankara, Bir Sürgün, Panorama, Erenlerin Bağından, Zoraki Diplomat, Anamın Kitabından, Vatan Yolunda.

Reşat Nuri Güntekin (1889-1956):

Millî Edebiyat akımından etkilenen sanatçılardandır. Eserlerinde gözlem ön plana çıkar ve realizmin izleri görülür. Konuşma dili üslubuna hakimdir ve dili canlıdır. Psikolojik tahlillerde başarılıdır. Roman, hikâye ve tiyatro alanında eserler vermiştir.

Eserleri: Çalıkuşu, Acımak, Kızılcık Dalları, Dudaktan Kalbe, Yaprak Dökümü, Damga, Miskinler Tekkesi isimli romanları; Eski Ahbab, Sönmüş Yıldızlar, Tanrı Misafiri isimli hikâyeleri ve Balıkesir Muhasebecisi, Eski Borç, Gözdağı isimli tiyatroları en bilinen eserleridir.

Halide Edip Adıvar (1884-1964):

Milli Edebiyat akımının tanınmış yazarıdır. İstiklal mücadelesinde aktif olarak görev almış ve Sultanahmet meydanında düzenlediği mitingle geniş kitleleri etkilemiştir. Eserlerinde yakından izlediği kurtuluş savaşı geniş yer tutar. Gözlem, tasvir ve tahlillerde başarılıdır. Dili sadedir. Üslubunun biraz dağınık ve düzensiz oluşu eserlerinin başarısını fazla etkilemez. Ana kahramanlarını daha çok kadınlardan seçmiştir.

Eserleri: Sinekli Bakkal, Handan, Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye, Tatarcık, Mor Salkımlı Ev, Dağa Çıkan Kurt, Harap Mabetler en bilinen eserleridir.

Geniş bilgi için tıklayınız.

Fecr-i Âti Edebiyatı

2008-04-02T18:27:49+00:00

FECR-İ ÂTİ EDEBİYATI (1909 -1912)

Servet-i Fünun dergisi etrafında toplanmış olan sanatçılardan bazıları daha sonra Fecr-i Âti adı verilen hareketi başlatmışlardır. Ancak bu hareket de Servet-i Fünun Edebiyatı'nın bir uzantısıdır. Bu edebiyatın mensupları (Ahmet Haşim, Ali Canip, Mehmet Behçet, Tahsin Nahit, Emin Bülent, Yakup Kadri, Fuad Köprülü, Refik Halit Karay) batıya daha sıkı bağlanmak gayretinden başka bir şey yapmadılar. 1912 yılından sonra kimisi Millî Edebiyat'ın tesirine girdi.

Fecr-i Âti Edebiyatının Özellikleri:

"Sanat, sanat içindir" ilkesine bağlı kalınmıştır.

Dilde Servet-i Fünuncuların üslubu taklit edilmiştir.

Şiirde aruz vezni kullanılmıştır.

Aşk ve tabiat konularına yer verilmiştir.

En çok serbest müstezat kullanılmıştır.

Fransız sembolistlerinden etkilenmişlerdir.

Yayınladıkları bildiride amaçlarını;

Dilin ve edebiyatın ilerlemesine yardımcı olmak.

Genç kabiliyetleri bir araya toplamak.

Edebi ve fikri konferanslar düzenlemek.

Kamuoyunu aydınlatmak

Batı ile iletişim içinde olmak şeklinde özetlemişlerdir.

Topluluk amaçlarını gerçekleştiremeden dağılmış, Ahmet Haşim’ den başka temsilcisi kalmamıştır.

Ahmet Haşim (1885-1933):

Fecr-i Âti topluluğunun en önemli ismidir. Sembolizm akımından etkilenmiştir. Şiirlerinde hayal ve musiki önemli bir yer tutar. Ahenge önem verir. Nesir türünde de eserler vermiştir. Dış dünyayı kendi hayal süzgecinden geçirerek yansıtır. O, şiirlerini anlaşılması için yazmaz. Şiirlerinde; akşam, şafak, mehtap, yıldızlar vb. Unsurlar çok geçer, gerçeklerden kaçış sezilir.

Eserleri: Piyale, Göl Saatleri (şiir); Gurabane-i Lâklâkan, Bize Göre, Frankfurt Seyahatnâmesi (nesir)…

Divan Nesri

2008-03-20T15:37:51+00:00

Edebiyatımızda nesir, özellikle 19. asra gelinceye kadar hep ikinci planda, şiirin gölgesinde kalmıştır. Nesir türü dil ve üslup yönüyle üç gruba ayrılır:

1. Süslü nesir: Arapça ve Farsçanın kurallarını hakim olduğu, edebi sanatlara ve secilere (şiirde kafiye) yer veren uzun cümlelerden oluşan metinlerdir. Bunlarda önemli olan söyleyiş güzelliğidir. Konu ve anlam ikinci planda kalır.

Sinan Paşa (Tazarruname), Veysi, Nergisi bu türde örnekler vermiştir.

2. Orta nesir: Öğretici bir amacı olan, bilim ve kültür alanındaki eserlerdir. Bu eserlerde Arapça ve Farsça kelimeler sıkça bulunur ama cümleler süslü nesre nazaran daha anlaşılır ve kısadır. Çünkü amaç sanat göstermek değil öğretmektir.

Naima (Tarih), Kâtip Çelebi (Fezleke), Koçi Bey (Risale)

3. Sade nesir: Halkın konuştuğu dili esas alarak yazılan eserlerdir. Daha ziyade tarih, hikâye ve tasavvufi kitaplar bu üslupla kaleme alınmıştır.

Evliya Çelebi (Seyahatname), Mercimek Ahmed (Kabusname, Kul Mesut (Kelile ve Dimne)

Evliya Çelebi hakkında geniş bilgi için tıklayınız.

Divan Edebiyatı

2008-03-20T15:34:39+00:00

DİVAN EDEBİYATININ ÖZELLİKLERİ:

ü Aruz ölçüsüyle yazılır.

ü Nazım birimi beyittir.

ü Beyitler arasında konu bütünlüğü aranmaz.

ü Konu olarak; aşk, tasavvuf, felsefe vb. işlenir. Daha ziyade soyuttur. Toplumdan kopuk gibi görülse de insandan kopuk değildir.

ü Dil Arapça ve Farsçanın etkisiyle ağırdır.

ü Genellikle tam ve zengin kafiye kullanılır.

ü Duygu ve düşünceler belirli sözlerle (mazmun) ifade edilir.

ü Konudan çok anlatım şekline önem verilir.

ü Söz ve anlatım sanatlarını kullanma ustalığın bir ölçüsü olarak kabul edilir.

ü Şiirin kendine has adı ( başlığı ) yoktur, şekline ya da konusuna göre ortak isimlerle adlandırılır.

ü Şair , şiirlerini belirli bir düzene uyarak bir araya toplar. Bu esere divan adı verilir.

En Önemli Divan Edebiyatı Şairleri:

13. asır:

Hoca Dehhani: Dini-tasavvufi edebiyat dışında eser veren ilk şairdir. Şiirlerini sonraki dönemlere göre daha sade bir Türkçe ile sanatlı bir üslupla yazmıştır. Horasan’dan Anadolu’ya gelmiş Konya Selçuklu sarayında yaşamış ve Selçuklu Şehnamesi yazmıştır.

14. asır:

Gülşehri: Türkçe’nin gelişmesinde katkısı vardır. Feridüddin Attar’dan çevirdiği Mantıku’t-Tayr (Kuşların Dili) adlı (mesnevi tarzındaki) eseri ile bilinir.

Kadı Burhaneddin: Kayseri’de kadılık yapmış. Sivas’ta adı ile bilinen bir devlet kurmuştur. “Tuyuğ” nazım şeklini ilk o kullanmıştır. Divan’ı vardır. Tuyuglarında kahramanca bir söyleyiş göze çarpar.

Ahmedî: Devrin en iyi şairidir. Üslubu ile kendinden önceki şairleri etkilemiştir. Divan ve İskendernâme , Cemşid u Hurşid, Tervihu’l Ervah adlı mesnevileri bilinmektedir.

15. asır: (Devletin geliştiği ve güçlendiği dönem.)

Şeyhi: Dönemin en önemli şairidir. İyi bir eğitim almıştır. Divan’ının yanında toplumdaki haksızlıkları anlattığı Harâame (eşekname) adlı mesnevisi hiciv türüne örnektir.

Ahmet Paşa: Fatih’in vezirlerindendir. Çağında şairler sultanı olarak anılır. Tarih düşürme, ve nazire yazma geleneği onunla başlar. Divan sahibidir. Şiirlerinde günlük konular ve aşk işlenmiştir. Tasavvuf konuları bulunmaz.

Necati Bey: Devrin önemli şairlerindendir. Asıl mesleği nakkaşlıktır. Kastamonuludur. Şiirleri sayesinde İstanbul’a davet edilmiş, sarayda kâtip olmuştur. Şiirlerinde halk söyleyişlerini ve yerli motifleri çok iyi kullanmıştır. Divan sahibidir.

Süleyman Çelebi: Peygamber Efendimiz için yazdığı Mevlid olarak bilinen eseri ile ölümsüzleşmiştir.

Ali Şir Nevaî: Divan edebiyatının Orta Asya’daki Doğu (Çağatay) lehçesindeki tek temsilcisidir. Şairliği yanı sıra, devlet adamı ve dil bilginidir. Dört Türkçe Divan sahibidir.Muhakemetü’l-Lugateyn (Dillerin karşılaştırılması) adlı eseri Türkçenin Farsçaya üstünlüğünü ispat için yazmıştır. İlk hamse sahibidir (Ferhat ü Şirin, Leyla ve Mecnun başta olmak üzere 5 mesnevi). Mecalisü’n-Nefais , adlı şairler tezkiresi vardır Mizanü’l-Evzan adlı vezin ve musiki şekillerini anlatan eseri vardır.

16. asır:

Fuzûlî: Divan edebiyatının en güçlü şairlerindendir. Bağdat’ta yaşamıştır. Aşk ve ıstırap konularını lirik bir biçimde işler. Gazelleri daha çok ön plana çıkar.Şiirlerinde Âzerî şivesini kullanmıştır. Dilinde halk söyleyişleri de yer alır. Arapça, Farsça ve Türkçe Divan’ı vardır. Hadikatü’s-Süeda (Kerbelâ vakasını anlatır), Beng ü Bâde, Leylâ ve Mecnun, Heft Cam, adlı mesnevileri, Şikâyetnâme isimli mektubu ve 40 Hadis tercümesi vardır.

Baki: Devrinde (Kanuni) Sultanü’ş-Şuarâ diye anılır. Devrinin güç ve ihtişamını şiirine yansıtmıştır. Tasavvuftan ziyade ihtişamlı saray ve konak hayatını anlatır.Klasik Osmanlı dilinin en mükemmel örneklerini vermiştir.Yedi bentlik Kanuni Mersiyesi ile ölümsüzleşmiştir. Şiir türünde Divan’ı vardır. Nesir türünde Hadis-i Erbain Tercümesi ve Mekke Tarihi adlı eserleri bilinir.

Taşlıcalı Yahya: Dönemin güçlü şairlerindendir. Hamse sahibidir. Yusuf u Züleyha mesnevisi benzerlerinden üstündür.

Hayali Bey, Bağdatlı Ruhi, Zati dönemin diğer güçlü şairlerindendir.

17. asır: (Osmanlı Devleti'nin gerilemeye başladığı dönem)

Nef’î: Dönemin en güçlü şairidir. Dördüncü Murat’ın yakınında bulunmuştur. Özellikle kaside türünde mükemmel örnekler vermiştir. Nükteli ve alaycı bir üslûbu vardır. Övgü ve yergide abartılı davranmıştır. Dili ağırdır.Yazdığı hicivler yüzünden IV. Murat tarafından idam ettirilmiştir. Farsça ve Türkçe Divan, Siham-ı Kaza (Hiciv mecmuası) adlı eserleri bilinmektedir

Nabi: Dönemin güçlü şairlerindendir. Özellikle didaktik (öğretici) eserleri ile bilinmektedir. Şiirinde estetikten çok iyiyi, doğruyu ve güzeli anlatmayı amaçlar. Açık ve anlaşılır bir dili vardır. Onun döneminde divan şiiri genel yapısını aşmış ve sosyal bir içerik kazanmıştır. Hayriyye ve Hayrâbâd isimli mesnevileri didaktik özellikleri taşır.Divan, Münşeat (mektuplar), Tuhfetü’l Haremeyn (gezi yazısı) isimli eserleri bilinir.

18. asır:

Nedim: Lale devrinin eğlencelerini en güzel şekilde dile getiren şiirleri ile ünlüdür. Şiirlerinde İstanbul Türkçesini, mahalli hayatı ve söyleyişleri başarılı bir şekilde kullanır. Şiir dilinde mahallileşme akımını başlatmıştır. Tasavvufi konular onun şiirinde yer almaz. Divan şiiri geleneğini pek çok yönden aşmış, klasik kalıpların dışına çıkmıştır. Şarkı nazım şeklini ilk o kullanmış ve en güzel örneklerini vermiştir. Şiirlerini Divan’ında toplamıştır. Devrinde meydana gelen bir ayaklanma sırasında ölmüştür. Hece vezni ile yazdığı şiirleri de vardır.

Şeyh Galip: Divan şiirinin son büyük şairidir. Aslında Mevlevi şeyhidir. Sembolizmin etkisindedir ve şiirlerinde Sebk-i Hindi akımının izleri görülür. Şiirleri baştan sona mecazlar ve hayallerle örülüdür. Halk söyleyişleri onun dilinde de görülür.Tasavvuf düşüncesi, özellikle Mevlana'nın etkisi şiirlerine özellikle Hüsn ü Aşk adlı mesnevisinde görülür.Şiirlerini Divan’ında toplamıştır.Hece vezni ile yazdığı şiirleri de vardır.

Geniş bilgi için tıklayınız.

Türk Halk Edebiyatı

2008-03-20T15:31:52+00:00

Türk edebiyatının başlangıcından günümüze kadar halk arasında gelişen yabancı etkilerden kısmen uzak kalan edebiyattır.

Halk Edebiyatının Genel Özellikleri:

Ø Nazım birimi dörtlüktür. Hece ölçüsü kullanılır. (Bazen aruz kullanılır)

Ø Genellikle yarım kafiye kullanılır. Redif yaygındır.

Ø Koşma, semai, türkü, mani gibi nazım şekilleri kullanılır.

Ø Dil sadedir, içten bir söyleyiş hakimdir. Sanat ve süs ikinci plandadır.

Ø Aşk, tabiat, ayrılık, ölüm, yiğitlik eleştiri, din vb. konular işlenir.

Ø Konular yerlidir, soyut düşünce pek yoktur.

Ø Genellikle saz eşliğinde, özel bir ezgiyle söylenir.

Halk edebiyatı üç bölüme ayrılır:

1. Anonim Halk Edebiyatı:

Ø Söyleyeni bilinmeyen eserlerden oluşur.

Ø Destan mani türkü, ninni, bilmece, karagöz, ortaoyunu, masal vb. nazım ve nesir şekillerinin kullanılır.

Ø İslâm öncesi Türk edebiyatı özelliklerini sürdürür.

2. Âşık Edebiyatı:

Ø Âşık adı verilen halk şairlerinin eserlerinden oluşan halk edebiyatı koludur. Koşma , koçaklama, ağıt vb. eserler bu edebiyata aittir. Âşık edebiyatında usta-çırak geleneği vardır. Âşıklar köy köy gezerek eserlerini, köy odalarında, kahvelerde, şenliklerde halka dinletirler.

Ø Toplumun hayat tarzı bu geleneği beslemiştir. Her dönemde yetişen usta ozanlar vardır. Günümüzde de bu edebiyat sürdürülmektedir.

En Önemli Âşık Edebiyatı Şairleri:

Karacaoğlan: 16-17 asırda yaşamıştır. Güney Anadolu bölgesinde yetişmiştir. Halk edebiyatının en güçlü ozanlarındandır. Sade bir dille ve hece vezniyle söylemiştir. Güzellik, coşku, doğa şiirlerindeki önemli konulardır. Daha çok koşma ve semai türünde eser vermiştir.

Köroğlu: 16. asırda yaşadığı söylenir Bolu Beyi ile yaptığı mücadele ile bilinir. Haksızlıklarla mücadele etmiş. Şiirlerinde de bu konular ve kahramanlık duygusu işlenmiştir. Daha çok koçaklama türünde eser vermiştir.

Kayıkçı Kul Mustafa: 17. asırda yaşadığı söylenir. Yeniçeri ocağından yetişmiştir. Daha çok destan ve türkü şeklinde eserler vermiştir.

Aşık Ömer: 17. asırda yaşamıştır. Divan şiirinden etkilendiği için şiirleri sade değildir.Aruz vezni ile de yazmıştır. Koşma, nefes, destan, semai vb. türlerde eser vermiştir. Şiirlerinde zamanın aksaklıkları ile ilgili taşlamalar da vardır.

Gevheri: 18-19. asırlarda yaşamıştır. Divan edebiyatından da etkilenmiş. Divan edebiyatı nazım şekillerinde de eser vermiştir. Hece vezni ile koşma, türkü taşlama vb. nazım şekillerini kullanmıştır. Aşk, gurbet, ayrılık konularını ince bir duyarlılıkla işler.

Dertli: 19. asırda yaşamıştır. Hem hece hem de aruz vezni ile şiir yazmıştır. Şiirlerinde divan ve tasavvuf ed.kültürünün izleri görülür. Koşma ve semaileri asıl kişiliğinin görüldüğü nazım şekilleridir.

Dadaloğlu: 19. asırda Toroslar’da yaşamış Avşar Türklerine mensup bir şairdir. Şiirlerinde içli, özlü, yiğitçe bir söyleyiş hakimdir. Aşk, doğa, savaş konularını işler. Daha çok, semai, varsağı, koşma ve destan türlerinde yazar.

Erzurumlu Emrah: 19. yüzyılda yaşamış, medrese eğitimi almış, divan ve tasavvuf edebiyatı kültüründen etkilenmiştir. Divan edebiyatı nazım şekillerini de kullanmış. Daha çok koşma ve semai türünde başarılı eserler vermiştir.

Bayburtlu Zihni: 19. asırda yaşamış, medrese eğitimi almış, divan ve tasavvuf edebiyatı kültüründen etkilenmiştir. Divan edebiyatı nazım şekillerini de kullanmış. Divanı ve Sergüzeştname adlı bir mesnevisi vardır. Hece ile yazdığı aşık tarzı şiirlerde daha başarılıdır.

Aşık Veysel: 20 asırda yaşamıştır. Küçük yaşta gözlerini kaybettiği için kendini sazına vermiştir. Şiirlerinde aşk, yurt, toprak sevgisi dikkat çeker. Şiirlerinde sade bir dil kullanmıştır. Halk şiirinin son büyük ustası olarak anılır. Şiirleri Ümit Yaşar Oğuzcan tarafından Dostlar Beni Hatırlasın adlı kitapta toplanmıştır.

3. Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı:

¤ Halk şiirinin özelliklerini taşıyan ancak konu olarak dini içerikli şiirlerin oluşturduğu edebiyattır.

¤ Anadolu’da 12. asırdan itibaren gelişmiştir.

¤ Bu edebiyatın mensupları genellikle bir tarikata mensuptur.

¤ Amacı insanlara tasavvuf düşüncesini benimsetmektir.

¤ Zaman zaman aruz vezni ve divan edebiyatı nazım şekilleri kullanılır.

¤ Konu olarak, Allah aşkı, dünyanın geçiciliği, insan sevgisi, ölüm, ahiret, güzel ahlâk vb. işlenir.

¤ Genel olarak korkutucu değil sevecen bir yaklaşım vardır.

¤ İlâhi, nefes, nutuk, deme, şathiye, devriye gibi nazım türleri kullanılır.

¤ Şiirlerin çoğu bestelidir.

¤ Bu edebiyatın kurucusu Hoca Ahmet Yesevi, en güçlü temsilcisi Yunus Emre’dir.

En Önemli Tasavvuf (Tekke) Edebiyatı Şairleri:

Ahmet Yesevi: 12. asırda yaşamış, Tasavvufun esaslarını anlatan hece vezni ile dörtlük halinde yazdığı hikmetlerini bir Divan-ı Hikmet adı altında toplamıştır. Bu şiirlerin dili Doğu (Çağatay) lehçesidir.

Mevlânâ Celâleddin Rûmî: 13. asırda yaşamıştır. Tasavvuf edebiyatının en büyüklerindendir. Aynı zamanda âlim ve filozoftur. Şems-i Tebrizî adlı filozoftan etkilenmiştir. Eserlerini Farsça yazmıştır. Mesnevi adlı eseri tüm dünyada hâlen okunmaktadır. Divan-ı Kebir, Fih-i Ma Fih, Mektuplar, Rübailer, Mecâlis-i Sab’a adlı eserleri de vardır. Eserlerinde İslâm düşüncesi, vahdet-i vücut felsefesi, insan sevgisi gibi konular işlenir.

Sultan Veled: Mevlânâ’nın oğludur. Mevlevîliği halka yaymak için çalışmış ve Türkçe şiirler yazmıştır. Mesnevi şeklinde İbtidanâme, Rebabnâme isimli eserleri vardır.

Hacı Bektaş Veli: 13. asır tasavvuf şairidir Ahmet Yesevi’nin işaretiyle Anadolu’ya gelip yerleşmiş, büyük bir Türk mutasavvıfıdır. Yeniçeri ocağında yaygın olan Bektaşilik, talebeleri tarafından kurulmuştur. Makalât isimli eseri bilinmektedir.

Hacı Bayram Veli: 15. asır tasavvuf şairidir. Bayramiye tarikatinin kurucusudur. Hece vezni ile yazılmış ilâhileri günümüzde de okunmaktadır.

Yunus Emre: 13. asır tasavvuf şairidir. Tasavvuf edebiyatının en güçlü şairidir. Tapduk Emre dergâhında yetişmiştir. Şiirlerini hem aruz hem de hece vezni ile yazmıştır. Divan’ı ve Risaletü’n Nushiyye adlı mesnevisi vardır.

Eşrefoğlu Rûmi: Yunus Emre’nin etkisinde kalmış bir şairdir. İlâhileri günümüzde de söylenmektedir.

Seyyid Nesimi: 14. asır şairidir. Şiir ve düşünceleri şeriata aykırı bulunduğu için öldürülmüştür. Tebriz’de yaşamıştır. Farsça ve Türkçe Divan’ı vardır.

Kaygusuz Abdal: 15.asırda yaşamıştır. Yunus Emre’nin izinden gitmiştir. Bektaşi şiiri geleneği kurucularındandır. Nükteli, alaycı bir üslûbu vardır. Hem aruz hem de hece veznini kullanmıştır. Nefeslerinin yanında Budalanâme adlı bir nesir eseri vardır.

Pir Sultan Abdal: 16. asırda yaşamıştır. Alevi geleneğine mensup bir şairdir. Osmanlı Devletine karşı bir ayaklanma düzenlemeye kalkıştığı için Sivas Valisi Hızır Paşa tarafından isyancılarla beraber öldürülmüştür. Alevi geleneği inanışlarını nefeslerinde coşkulu olarak dile getirilmiştir. Zaman zaman Osmanlı Devletine karşı söylemleri de göze çarpar.

Ahmet Fakih: 13. asırda yaşamıştır. Çarhname adlı 100 beyitten oluşan tasavvufi bir eseri vardır

Aşık Paşa: Tasavvuf düşüncesini yazmak amacı ile yazdığı Garipnâme adlı mesnevi tarzındaki eseri ile ün kazanmıştır.